Zakrzepica żył trzewnych

O diagnostyce i leczeniu zakrzepicy żył trzewnych rozmawiamy z prof. dr. hab. med. Piotrem Małkowskim, Kierownikiem Zakładu Pielęgniarstwa Chirurgicznego i Transplantacyjnego WUM, specjalistą chirurgiem oraz transplantologiem klinicznym przy Klinice Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej WUM.

Co to jest zakrzepica żył trzewnych i jakie są jej przyczyny?

Zakrzepicą żył trzewnych można nazwać szereg nieprawidłowości związanych z patologiczną nadkrzepliwością krwi płynącej w żyłach jamy brzusznej. W przeszłości u blisko połowy badanych chorych nie udawało się ustalić jej prawdopodobnej przyczyny. Obecnie wiemy, że przyjmowanie środków antykoncepcyjnych, leczenie hormonalne czy przewlekłe schorzenia hematologiczne, chociażby takie jak czerwienica, sprzyjają rozwojowi choroby. Do najczęstszych i najdłużej znanych przyczyn zakrzepicy żył trzewnych należy marskość wątroby, a najnowsze badania potwierdziły, że nie bez znaczenia są też zaburzenia genetyczne występujące pod postacią trombofilii wrodzonych. Warto podkreślić, że przyczyną zakrzepicy są często zespoły nakładania, co oznacza, że im więcej czynników wystąpi, tym większe jest ryzyko zachorowania.

Jakie są jej najczęstsze objawy?

W zależności od szybkości postępowania oraz tego, które z żył w jamie brzusznej, wątrobowe czy wrotna, są zakrzepnięte, objawy mogą się bardzo różnić. Przy ostrej niedrożności żyły wrotnej lub żył wątrobowych (zespół Budd-Chiari) gwałtownie powstaje wodobrzusze, któremu towarzyszą silne bóle. W zakrzepicy żył wątrobowych o piorunującym przebiegu dochodzi do ostrej niewydolności wątroby i tylko transplantacja tego narządu może uratować chorego. W świecie z powodu zespołu Budd-Chiari o tak gwałtownym przebiegu wykonuje się ok. 1% transplantacji wątroby. W Polsce - na ponad 1500 przeszczepów wątroby wykonanych od 1990 roku, z powodu zespołu Budd-Chiari operowano ponad 15 chorych.
Inne objawy towarzyszą przewlekłej zakrzepicy żył trzewnych. Z reguły powstaje nadciśnienie wrotne z krwotokami z żylaków przełyku; niewydolność wątroby pojawia się później. Niekiedy pierwszym objawem choroby może być krwotok. Na tym etapie chorobę można leczyć, stosując zabiegi endoskopowe z użyciem specjalistycznej aparatury. Równocześnie leczy się także chorobę podstawową. Może nią być wspomniana czerwienica lub nawet zapalenie trzustki powodujące zakrzepicę żyły śledzionowej. W tym ostatnim przypadku objawy choroby mogą być delikatnie wyrażone i zwykle dopiero podczas rutynowego badania USG następuje rozpoznanie. Niekiedy w zakrzepicy żył trzewnych wytwarza się wydolne krążenie omijające niedrożność (tzw. krążenie oboczne), które znacznie zmniejsza dolegliwości i prowadzi do normalizacji ciśnienia w układzie wrotnym.
Pamiętajmy jednak, że w skrajnych przypadkach zakrzepica może być nawet bezobjawowa.

W jaki sposób można ją zdiagnozować?

Najlepszym sposobem na zdiagnozowanie wczesnych faz powstawania zakrzepicy są badania ultrasonograficzne z dopplerowskimi pomiarami przepływów krwi. W miarę potrzeby wykonuje się także tomografię komputerową, jednak ze względu na mniejszą dostępność oraz większy koszt takiego badania jest ono stosowane rzadziej.

Podczas jakich konsultacji lekarskich można zdiagnozować zakrzepicę?

Każdy lekarz może spotkać się z tą chorobą. Najczęstsze przypadki zakrzepicy wrotnej pojawiają się wśród osób leczonych przez chirurgów i hepatologów, ale również przez hematologów badających zaburzenia krzepnięcia krwi czy ginekologów i położników, gdyż przebieg ciąży i antykoncepcja są czynnikami zwiększającymi ryzyko zachorowania. Najważniejsze, że wczesne rozpoznanie i wszczęcie odpowiedniego leczenia znacznie zwiększają szanse wyzdrowienia.

Dziękujemy za rozmowę.

Przyczyny zakrzepicy żył trzewnych:

• przyjmowanie środków antykoncepcyjnych
• leczenie hormonalne
• przewlekłe schorzenia hematologiczne (np. czerwienica)
• marskość wątroby
• zaburzenia genetyczne.