Szczepienie - obowiązek wart zachodu

Uśmiech dziecka to największy skarb, ale do tego potrzebne jest zdrowie i dobre samopoczucie, o które warto zadbać jak najwcześniej.
Planując opiekę nad maluchem, często zastanawiamy się, czy wszystkie szczepienia są niezbędne. Warto przypomnieć, czym charakteryzują się choroby, które jeszcze niedawno spędzały sen z oczu rodzicom, a dziś dzięki szczepieniom są coraz rzadziej spotykane. Przedstawiamy choroby, przeciw którym szczepienia są obowiązkowe. Pierwsze szczepienie, na które zgłaszają się rodzice, to tzw. DTPa + polio + HIB + wzwB.
Rozszyfrujmy te nazwy:
D - diphteria - błonica
T - tetanus - tężec
Pa Pertusis, czyli krztusiec. Mała literka „a" oznacza postać acellularną, czyli bezkomórkową. Ta forma szczepionki zawiera oczyszczone, izolowane i nieaktywne antygeny krztuśca, co zapewnia obniżenie wystąpienia poszczepiennych odczynów niepożądanych
Polio - poliomyelitis, czyli choroba Heinego-Medina
Hib - Haemophilus influenzae typu b
wzwB - wirusowe zapalenie wątroby typu B
Warto odpowiedzieć na pytanie, dlaczego akurat przeciwko tym chorobom należy zaszczepić maleństwo już w 6. tygodniu życia.

Błonica

υ Wywołuje ją silna toksyna bakteryjna wytwarzana przez bakterię maczugowca błonicy. Odporność na tę chorobę zapewniają swoiste antytoksyny krążące we krwi, które organizm wytwarza w sposób naturalny po przechorowaniu lub po szczepieniu. Niemowlę jest wobec choroby bezbronne. Jej przebieg może być różny. Charakteryzuje się gorączką, rozmaitej postaci nalotami na migdałkach i tylnej stronie gardła, bolesnymi i powiększonymi węzłami chłonnymi. Cięższa postać błonicy to dławiec błoniczy - krup. Do jego charakterystycznych objawów należą głośny „szczekający" kaszel, zachrypnięty głos, bezdźwięczny krzyk i płacz dziecka, zaczerwienienie gardła i migdałków. Z wolna występuje duszność i oddech staje się głośny, coraz bardziej utrudniony, tętno jest przyspieszone. Niekiedy może dojść do uduszenia. Toksyny błonicze mogą doprowadzić do uszkodzenia mięśnia sercowego lub układu nerwowego. W latach 50. XX wieku przed wprowadzeniem szczepień problemem były zgony niemowląt na skutek błonicy pępkowej. Dzieci zarażały się od dorosłych - bezobjawowych nosicieli. Na szczęście dzisiaj przed zakażeniem noworodka chronią powszechnie obowiązkowe szczepienia.

Tężec

υ Wywoływany przez neurotoksynę uznawaną za jedną z najsilniejszych trucizn, wytwarzaną przez beztlenowe laseczki tężca. Jej przetrwalniki mogą znajdować się, m.in.
w kurzu, glebie, zardzewiałych przedmiotach. Bakteria ta wnika do organizmu poprzez zranioną skórę. Tężec może wywiązać się w następstwie lekkich, banalnych ran. Odporność powstaje tylko w wyniku szczepień ochronnych, przechorowanie nie pozostawia tzw. naturalnej odporności. Noworodek jest bezbronny wobec zakażenia tężcem, który jest ciężką chorobą układu nerwowego. Charakteryzuje się występowaniem ostrych skurczów mięśniowych. Postępuje stopniowo: skurcze mięśni początkowo występują miejscowo, następnie obejmują coraz szerszy obszar - mięśnie twarzy, szyi, karku, tułowia. Skurcze są bardzo bolesne i powodują bezdechy. Wystąpienie fali skurczów wywołują często bodźce zewnętrzne, np. głośne stuknięcie, błysk, zapalenie światła. Śmiertelność jeszcze w latach 50. XX wieku wynosiła 93%, obecnie ok. 30%. Liczba zachorowań - kilkanaście w roku - dotyczy wyłącznie dorosłych.

Krztusiec

υ Choroba bakteryjna o wysokiej zakaźności, szerzy się drogą kropelkową. Do jej objawów należy bardzo intensywny, napadowy kaszel, niekiedy kończący się wymiotami. U najmłodszych dzieci może wystąpić bezdech i drgawki, a także poważne powikłania, np. zapalenie płuc czy uszkodzenie mózgu. Jest szczególnie groźna dla niemowląt poniżej 6. miesiąca życia, u których przebiega z powikłaniami i dużą śmiertelnością. Od kiedy wprowadzono szczepienia, zachorowania zdarzają się jedynie wśród starszych dzieci i młodych dorosłych. Ze względu na odnotowywany ostatnio wzrost zapadalności na krztusiec związany ze zmianą antygenową pałeczek bakterii, co powoduje obniżenie odporności osób dorosłych szczepionych w okresie dziecięctwa, Polskie Towarzystwo Pediatryczne rekomenduje ponowne szczepienie młodych ludzi planujących dziecko, aby nie stawali się dla nich źródłem zakażenia.

Hib

υ Powszechnie występująca bakteria wywołująca zapalenie dróg oddechowych (np. oskrzeli), zatok i ucha środkowego.
Niezwykle groźny i zagrażający życiu niemowląt i małych dzieci jest przebieg choroby w postaci zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub sepsy - ogólnego zakażenia z ciężkimi objawami ze strony wielu narządów, zapalenia nagłośni (może prowadzić do niedrożności dróg oddechowych i uduszenia) lub zapalenia płuc.
Śmiertelność waha się od kilku procent w państwach rozwiniętych do blisko 50% w krajach rozwijających się.

Polio

υ Choroba neurologiczna zwana chorobą Heinego-
-Medina, czyli wirusowe porażenie dziecięce wywoływane przez wirusy polio. Zakażenie szerzy się drogą pokarmową. Jego źródłem jest osoba zakażona. Choroba powoduje niedowład lub paraliż kończyn, porażenie mięśni odpowiadających za oddychanie i połykanie. W postaci porażennej śmiertelność wynosi 2-10%, a u wielu ozdrowieńców pozostaje jednak trwałe kalectwo. W latach 50. XX wieku, przed wprowadzeniem szczepionki, rocznie chorowało od 2 do 6 tys. dzieci.
Według doniesień WHO choroba ta nie występuje obecnie w Europie, jednak ze względu na możliwość podróżowania istnieje zagrożenie przeniesienia wirusa m.in. z Nigerii czy Indii. Należy pamiętać, że wirusy te są bardzo zakaźne.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B

υ Wirusowe zapalenie wątroby typu B jest najczęstszą wirusową chorobą wątroby. U dzieci dość często przechodzi w zapalenie przewlekłe, które może prowadzić m.in. do marskości czy nowotworu wątroby. Źródłem zakażenia jest człowiek, zakażenie następuje przez naruszenie tkanki, kontakty intymne, zakażenie płodu czy noworodka przez chorą matkę w trakcie porodu. Możliwe są zakażenia w czasie zabiegów kosmetycznych, a nawet fryzjerskich. Aczkolwiek nadal najczęściej do zakażenia dochodzi podczas zabiegów w zakładach opieki zdrowotnej. Jeszcze w 1993 roku Polska znajdowała się w czołówce krajów europejskich pod względem zapadalności na wzwB. Obecnie dzięki szczepieniom zapadalność na tę chorobę jest porównywalna z większością krajów europejskich i wynosi ok. 10 przypadków na 100 tys. ludności.

Po ukończniu pierwszego roku życia dziecko należy zaszczepić przeciwko odrze, śwince i różyczce.

Odra

Wirusowa choroba zakaźna. Odporność czynną nabywa się po przechorowaniu. Istnieje też odporność bierna - matki posiadające odporność przekazują ją dzieciom - która zanika pomiędzy 8 a 12 miesiącem życia lub po szczepieniu. W większości przypadków odra przebiega łagodnie. Do charakterystycznych objawów należą: gorączka i wysypka na skórze (czerwonawe plamki i grudki). Groźne są powikłania: zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, a szczególnie zapalenie mózgu. Zdarzają się też późne powikłania po odrze. Podostre stwardniające zapalenie mózgu pojawia się kilka lat po przebytej chorobie i związane jest z latentnym zakażeniem wirusem odry. Charakterystyczne dla tego powikłania są objawy neurologiczne w postaci zaburzeń mowy, upośledzenia psychicznego, postępujących niedowładów doprowadzających do stanu odmóżdżeniowego. Choroba atakuje osoby w drugiej dekadzie życia.

Świnka

Wirusowa choroba zakaźna, typowym objawem jest obustronne zapalenie ślinianek przyusznych, gorączka, ból i obrzęk poniżej i przed uszami. Nierzadko przebiega z powikłaniami ze strony układu nerwowego, pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Sporadycznie występuje zapalenie nerwu słuchowego, które może prowadzić do głuchoty. Występują także objawy zapalenia innych narządów np. jąder, jajników, gruczołu krokowego, które mogą powodować zaburzenia hormonalne i bezpłodność.

Różyczka

Różyczka - ostra wirusowa choroba zakaźna, występuje powszechnie. U dzieci przebiega łagodnie. Największe zagrożenie stanowi dla kobiet w ciąży, ponieważ może spowodować m.in. poronienie czy ciężkie wady wrodzone płodu.
Kobiety ciężarne często zarażają się od chorych dzieci.

Bardzo ważne są też szczepionki zalecane, o których napiszemy w najbliższym numerze.

Lek. med. Barbara
Gad-Karpierz,
Członek Zarządu
ds. Medycznych
LUX MED Sp. z o.o.
Dyrektor Medyczny
Grupa LUX MED