Kamienie - nieproszeni lokatorzy pęcherzyka żółciowego

Kamica żółciowa występuje u 15 do 20 proc. całej populacji. Choroba ta dotyka częściej kobiety niż mężczyzn, a wśród osób powyżej 65. roku życia dotyczy nawet 30 proc. O tym, jak ją rozpoznać i leczyć, rozmawiamy z prof. dr hab. n. med. Wiesławem Tarnowskim ze Szpitala Grupy LUX MED.

Co to jest pęcherzyk żółciowy?

To część dróg żółciowych zewnątrzwątrobowych, których celem działania jest gromadzenie i zagęszczanie żółci oraz wypchnięcie jej do przewodu pokarmowego, gdy zjemy coś tłustego. Żółć bierze udział w rozbijaniu tłuszczu na drobne cząsteczki, które aby mogły się wchłonąć, muszą zostać poddane działaniu enzymów. U zdrowego człowieka pęcherzyk żółciowy ma ok. 2-3 cm szerokości i ok. 6-7 cm długości. Jego wielkość zależy od stopnia wypełnienia żółcią.

Co powoduje choroby pęcherzyka żółciowego?

Trudno jednoznacznie to ocenić. Najczęściej występująca choroba - kamica pęcherzyka żółciowego - jest schorzeniem dziedzicznym spowodowanym zaburzeniami genetycznymi, które prowadzą do zmian w wątrobie. Kamień, który powstaje w pęcherzyku żółciowym, jest wynikiem zaburzeń enzymatycznych w wątrobie. Najbardziej narażeni na zachorowanie są ci, którzy spożywają tłuste pokarmy z dużą ilością cholesterolu oraz osoby, które dużo ważyły i gwałtownie schudły. Należy pamiętać o tym, że kamica pęcherzyka żółciowego to schorzenie wieloczynnikowe.

Dlaczego w pęcherzyku tworzą się kamienie?

W żółci człowieka, który tłusto się odżywia, jest duża ilość cholesterolu, kwasów tłuszczowych i soli kwasów żółciowych. Często też dochodzi do zmiany składu żółci. Warto dodać, że jej cechą charakterystyczną jest zdolność do pozostawania w stanie rozpuszczonym. U osób, które źle się odżywiają, litogeniczność żółci ulega zmianie i wytrącają się sole kwasów żółciowych. Kiedy nabłonek w świetle pęcherzyka ulega złuszczeniu, nawet pojedyncza komórka może się stać jądrem powstania kamienia. Natychmiast osadzają się na niej sole kwasów żółciowych, dołącza się do tego cholesterol. Jeżeli jest też dużo wapnia, złogi ulegają uwapnieniu i tworzy się kamień. Kolejnym czynnikiem, który przyczynia się do powstawania kamicy, są tzw. dyskinezy (zaburzenia kurczliwości) dróg żółciowych. Powodują one zastój żółci w drogach żółciowych, a także w samym pęcherzyku.

W jaki sposób diagnozuje się występowanie kamieni w drogach żółciowych?

Podstawowe badanie to USG. Jeśli jest taka potrzeba, można wykonać bardziej zaawansowane i dokładne badania, np. tomografię komputerową czy rezonans magnetyczny z podaniem kontrastu, który wydziela się w drogach żółciowych.

Jakie są wskazania do przeprowadzenia zabiegu?

Wskazania dzielą się na kilka grup: pilne wskazanie do operacji - u Pacjenta, który ma gorączkę, stan zapalny, a w opisie USG czytamy, że wokół pęcherzyka występuje płyn i jego ściany są pogrubione. Druga grupa wskazań to planowe wycięcia
pęcherzyka u osób, które kiedyś przebyły kolkę, nie miały nigdy zakażenia, ale mają dolegliwości. Trzecia grupa to osoby, którym podczas badania USG przypadkowo wykryto kamień. Tutaj trzeba jednak zachować daleko idącą wstrzemięźliwość, gdyż kamica bezobjawowa wcale nie jest wskazaniem do operacji.

Jakie zagrożenia dla życia może nieść kamica?

Kamica może mieć poważne powikłania. Istnieje prawdopodobieństwo, że w trakcie ataku drobny kamień przeleci przez przewód pęcherzykowy do przewodu żółciowego wspólnego i może spowodować jego zatkanie, a co za tym idzie, żółtaczkę mechaniczną lub nawet ostre zapalenie trzustki.

Czy kamienie żółciowe zawsze należy usuwać operacyjnie?

Tak, nie ma innej możliwości. Najczęściej operacje przeprowadzane są metodą laparoskopową lub coraz bardziej popularną metodą zabiegów wykonywanych przez jeden otwór - pępek. Operacje przez pochwę, tzw. NOTES, nie są metodą standardową i na tym etapie nie można jej rekomendować.

Usuwa się cały pęcherzyk czy same kamienie?

Trzeba usunąć cały pęcherzyk. Kiedyś próbowano nacinać pęcherzyk, usunąć kamyki, ale one bardzo szybko tworzą się ponownie. J

Jakie są zalety wykonywania zabiegów usunięcia pęcherzyka żółciowego w trybie chirurgii jednego dnia?

Pacjent krótko przebywa w warunkach szpitalnych. Dziś jest operowany, jutro wraca do domu. Mniejsze jest również zagrożenie zakrzepicą żylną, bo Pacjent nie leży długo w łóżku. Ważne są także zalety kosmetyczne - małe blizny.

Jak należy przygotować się do zabiegu?

Nie ma specjalnego przygotowania. W dzień operacji Pacjent nie może nic jeść. Oczywiście należy zrobić wszystkie potrzebne do znieczulenia badania: grupę krwi, układ krzepnięcia, morfologię, cukier, kreatyninę, jonogram, zdjęcie klatki piersiowej, EKG.

Jak wygląda i odbywa się sam zabieg?

 Pacjent zostaje głęboko uśpiony. Następnie, w zależności od stosowanej techniki, przez trzy, cztery drobne nacięcia wkładamy do otrzewnej narzędzia chirurgiczne - tzw. trokary, przez które wprowadzamy pozostałe narzędzia.

Jakie są wskazania do postępowania po operacji?

Jeżeli są jakieś pokarmy, które szkodziły Pacjentowi przed operacją, to należy ich unikać również po. Przez trzy miesiące nie powinno się dźwigać, podnosić ciężkich rzeczy, bo w miejscu po trokarze może powstać przepuklina.

Kiedy należy skontaktować się z lekarzem? Jakie objawy mogą być niepokojące?

Gdy wszystko przebiega bez problemu, drugiego dnia po zabiegu Pacjent może iść do domu. Jeżeli jednak wystąpi ból brzucha i stan podgorączkowy, Pacjent powinien zgłosić się do lekarza, który podejmie odpowiednie działania.

Czy jeśli pęcherzyk żółciowy zostanie usunięty, można mieć pewność, że nie będą się już tworzyły kamienie?

Nie będą się już tworzyły w pęcherzyku, natomiast mogą powstawać w drogach żółciowych.

Jakie są objawy kamicy żółciowej?
Podstawowym objawem jest kolka żółciowa, powszechnie nazywana kolką wątrobową. Najczęściej pojawia się po zjedzeniu czegoś tłustego, czekolady, jajka na twardo. Wtedy pęcherzyk żółciowy się obkurcza, żeby wypchnąć jak najwięcej żółci. Jeśli jest kamyk, to zatyka on ujście przewodu pęcherzykowego i pęcherzyk zaczyna się powiększać i pęcznieć. Objawia się ostrym bólem w okolicy prawego łuku żebrowego, często promieniującym pod prawą łopatkę do pleców.
Mogą też dołączyć nudności, wymioty, ból brzucha. Jeżeli dojdzie do zakażenia, to może wystąpić także gorączka - takie objawy wskazują na zakażenie w obrębie dróg żółciowych.
Może się również zrobić wodniak, a nawet ropniak pęcherzyka.