Kiedy należy podejrzewać alergię?

Coraz częściej słyszymy, że dolegliwości naszych dzieci mogą mieć podłoże alergiczne. Wielu z nas zastanawia się, czy jest to możliwe, czym jest alergia i jakie są jej postacie.
Alergia, zwana też potocznie uczuleniem, jest nieprawidłową, nadmierną odpowiedzią organizmu na zetknięcie się z czynnikiem zewnętrznym, który wchodzi w bezpośredni kontakt z różnymi narządami człowieka.
Tym, czym bezpośrednio kontaktujemy się z otaczającym nas środowiskiem, jest nasza skóra, błona śluzowa wyściełająca drogi oddechowe (nos, tchawicę, oskrzela, zatoki oboczne nosa, ucho środkowe) oraz przewód pokarmowy - począwszy od jamy ustnej, poprzez przełyk, żołądek i jelita, a na odbytnicy skończywszy. Z powietrzem i zawartymi w nim substancjami nieustannie styka się także spojówka oka wyściełająca powieki i część gałki ocznej. Substancje zawarte w powietrzu lub pokarmie mogą wywoływać objawy chorobowe bezpośrednio w miejscu, w którym stykają się z naszymi śluzówkami, reakcje w różnych narządach wewnętrznych lub też w całym organizmie.

Co sprzyja rozwojowi alergii?

Dotychczas nie wyjaśniono ostatecznie, jaki jest sposób dziedziczenia skłonności do alergii, ale niewątpliwie jest ona uwarunkowana genetycznie. Ryzyko rozwinięcia się choroby alergicznej jest ściśle związane z występowaniem takiej choroby teraz lub w przeszłości u rodziców i rodzeństwa. Jeśli żadne z rodziców ani nikt z rodzeństwa nie ma choroby alergicznej, to ryzyko to wynosi ok. 10%. Jeśli jedno z rodziców lub rodzeństwa ma alergię, to ryzyko wynosi już ok. 20-40%, jeśli natomiast oboje rodzice mają ten sam rodzaj choroby alergicznej (np. uczulenie na pyłki traw), to ryzyko wystąpienia alergii u ich dziecka wynosi aż 50-80%. Często jedynie wydaje się, że nikt w rodzinie chorego nie jest alergikiem, ale ktoś może nim być i o tym nie wiedzieć, gdyż choroba jest albo bardzo dyskretna, albo w ogóle się nie ujawniła. Praktyczny wniosek, który wypływa z tych informacji, jest taki, że jeśli w naszej rodzinie są alergicy, to niektóre objawy występujące u nas lub u naszych dzieci często mogą być spowodowane alergią. Pamiętajmy jednak, że jeśli nikt w rodzinie nie jest alergikiem, to wcale nie wyklucza to alergii u nas.

Czy choroby alergiczne są częste?

Alergię określoną jako obecność przeciwciał uczuleniowych przeciw alergenom (tak zwanej swoistej immunoglobuliny E - IgE) ma 25 do 50% ludzi! Oczywiście nie u wszystkich występują objawy alergii. Na pytanie, czy Ty lub Twoje dziecko ma aktualnie astmę oskrzelową, twierdząco odpowie 2-12% ludzi. Ale jeśli spytamy, czy Ty lub Twoje dziecko kiedykolwiek miało rozpoznaną astmę - pozytywną odpowiedź usłyszymy aż od 5-38% pytanych. Częstość kataru alergicznego wynosi 8-34%. Powyższe dane dotyczą oczywiście różnych krajów w różnych częściach świata. Liczne badania wykazują wzrost częstości chorób alergicznych w ciągu ostatnich lat, co może być spowodowane zarówno lepszymi i łatwiej dostępnymi metodami diagnostycznymi, większą świadomością istnienia tego problemu, jak też zwiększoną ekspozycją na alergeny (więcej czasu spędzamy w pomieszczeniach zamkniętych), chemizacją życia, bardziej ruchliwym trybem życia („alergia postępuje wraz z wolnością"), zapyleniem środowiska.
Przykłady konkretnych typów alergii zaprezentujemy w następnych numerach kwartalnika.

Warto wiedzieć
Czynniki środowiskowe sprzyjające ujawnieniu predyspozycji do alergii dróg oddechowych:

Alergeny, to substancje uczulające, które wywołują reakcje alergiczne u człowieka. Zawarte są we wdychanym przez nas powietrzu (alergeny wziewne) lub w spożywanym pokarmie (alergeny pokarmowe). Także niektóre leki mogą być alergenami. Alergeny mogą uczulać sezonowo, to znaczy tylko w pewnych porach roku (np. pyłki traw, drzew, chwastów), lub z różnym nasileniem przez cały rok - np. składniki kurzu domowego (roztocze, karaluchy), naskórek lub sierść zwierząt futerkowych. Inne alergeny, takie jak np. zarodniki grzybów pleśniowych, zależnie od rodzaju warunków środowiskowych mogą być alergenami sezonowymi lub całorocznymi.
Czynniki zakaźne - bakterie, grzyby, a głównie wirusy, które mogą sprzyjać uczuleniu. Infekcja dróg oddechowych (zwana popularnie przeziębieniem) lub przewodu pokarmowego, ujawniająca się jako biegunka, może poprzez uszkodzenie i zmniejszenie szczelności błony śluzowej ułatwić wtargnięcie alergenów do organizmu i spowodować rozwój alergii. Infekcje są też czynnikiem, który może wyzwolić lub okresowo nasilić objawy alergii.
Zanieczyszczenie powietrza zewnętrznego to przede wszystkim pyły i dymy przemysłowe, toksyczne gazy (tlenki azotu, węgla i siarki), ozon, spaliny samochodowe, cząsteczki opon samochodowych, „kwaśne deszcze", lotne substancje chemiczne, np. benzen, ksylen, metale (np. kadm, chrom, ołów, rtęć, nikiel, miedź). Zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach, poza niektórymi substancjami wymienionymi wyżej pochodzącymi z zewnątrz, to głównie substancje drobnocząsteczkowe, radon, formaldehyd, włókna syntetyczne, aerozole, policykliczne węglowodory, substancje organiczne. Jednym z najbardziej szkodliwych czynników, szczególnie dla dzieci, jest dym papierosowy. Substancje te mogą sprzyjać uczuleniu, nasilać objawy alergii poprzez działanie drażniące lub wyzwalać objawy alergii.

dr n. med.
Wojciech Janowicz,
alergolog dziecięcy, CM LUX MED w Warszawie